Kaatsen
Kaatsen is een traditionele Fries/Nederlands balsport, met zijn oorsprong in de Jeu de Paume. Een sport die in 1928 voor het internationale publiek vertoond werd tijdens de Olympische Spelen van Amsterdam.
Wat is kaatsen
De oorsprong van het Kaatsen ligt in het 12e eeuwse jeu de paume.
Spelregels
Speelveld
Puntentelling
De puntentelling bij het kaatsen is vergelijkbaar met het tennis. Echter wordt er geen gebruik gemaakt van 15, 30 en 40. Een spel bestaat in het kaatsen uit vier punten.
Teams
Binnen het kaatsen wordt een team aangeduid als partuur. Een partuur bestaat uit 3 personen. Per wedstrijd spelen twee parturen tegen elkaar.
Materiaal
Voor kaatsen heeft de
Een kaatsveld
Kaatsbal
Telegraaf voor de puntentelling
Kaatshandschoen
Olympische edities
Kaatsen is eenmalig op de Olympische spelen beoefend. Dit als demonstratiesport in 1928 tijdens de spelen van Amsterdam.
1928 (demonstratiesport)
In 1928 stond Kaatsen als (onofficiële) demonstratiesport op de Olympische Spelen van Amsterdam. Dit ging niet zonder slag of stoot...
Rintje Wijngaarden tijdens de demonstratiewedstrijd
Foto: Spaarnestad Photo
Trivia
De PC (Permanente Commissie) is de belangrijkste kaatswedstrijd van Nederland. Deze wedstrijd wordt al sinds 1854 gespeeld. Daarmee is het ook het oudste sportklassieker van Nederland. Het toernooi wordt elke vijfde woensdag na 30 juni gespeeld op het Sjûkelân in Franeker.
Het Sjûkelân in Franeker
Foto: Omroep Zilt, Lennard Geerts
Het kaatsen heeft vele spelvormen en regels. De Koninklijke Nederlandse Kaatsbond (KNKB) heeft de spelregels van de Noordwest Friese variant overgenomen. Toen in 1920 een aantal Zuid-Hollandse kaatsverenigingen lid wilden worden van de nationale bond werden zij geweigerd omdat zij niet wilde aanpassen aan de Friese variant.
Naast de PC zijn er voor de heren nog 3 belangrijke wedstrijden:
- Bondswedstrijd: op tweede pinksterdag de belangrijkste wedstrijd van de KNKB.
- Freulepartij: week voor de PC wordt dit toernooi gespeeld in Wommels voor jongens van 13 tot en met 16 jaar.
- Jong Nederland: op initiatief van de afdeling van Pingjum is dit toernooi voor junioren van 17 tot en met 20 jaar en wordt al sinds 1910 gespeeld.
Mocht je als kaatser alle vier de wedstrijden gewonnen hebben krijg je het Klavertje Vier van de Permanente Commissie. 13 Mannen wist dit tot nu toe te volbrengen.
Het Klavertje Vier van Joop Bierma uit 1992
Foto: Keatsmuseum Franeker
Voor de vrouwen is er geen Klavertje Vier te verdienen maar de Vier Wimpels. Onderdeel van deze verdiensten zijn winst in:
- Frouljus PC: Sinds 1977 is van de PC ook een vrouwentoernooi. Dat zich plaatsvind drie weken na de heren.
- NK Dames: Sinds 1978 is er een NK voor dames.
- Ald-Meijers Partij: Voor meisjes tussen de 14 en 16 jaar. Gehouden in Hitzum, maar georganiseerd door de kaatsvereniging Harlingen.
- Jonge Famme Partij: Vind elk jaar plaats in Mantgum voor meisjes van 17 tot en met 21 jaar.
Acht vrouwen wisten de Vier Wimpels te winnen.
Het feit dat vrouwen vier wimpels verdienen en niet ook een klavertje heeft te maken met het feit dat vrouwen bij de kaatswedstrijd Jacob Klaver in Mantgum al een Gouden Klaver kunnen winnen.
De Vier Wimpels van Sjanet Wijnia uit 2019
Foto: Hitzum.com
In de 17e eeuw was kaatsen als sport groter in Zuid-Holland dan in Friesland. Vandaag de dag zijn er slechts negen kaatsverenigingen aangesloten bij de KNKB. Deze behoren tot de 'van buiten afdelingen' binnen de kaatsbond. In totaal zijn er 113 verenigingen aangesloten bij de bond.
Kaatsen werd vroeger bespeeld door de adel en hogere burgerij. Dit gebeurde in overdekte kaatsbanen. Na verloop van tijd wordt ook onder normale burgerij het kaatsen populairder. Zij speelden echter op straten en pleinen. Dit werd door bestuurders gezien als overlast, waardoor het kaatsspel verbannen werd naar het platteland.
Nederlandse prestaties
Tijdens het kaatsen van 1928 waren twee parturen aanwezig voor de demonstratiewedstrijd. Hierin speelden een Fries team tegen een Hollands team. Hierbij zijn geen medailles uitgereikt.
Medaillespiegel
Kaatsen deed in 1928 mee als demonstratiesport, maar werd niet officieel erkend door het IOC. Daarom zijn er geen Olympische medailles uitgereikt.